Ritþing - Kristín Marja Baldursdóttir

31. október
Ritþing - Kristín Marja Baldursdóttir

Stjórnandi:  Halldór Guðmundsson, bókmenntafræðingur

Spyrlar:  Ármann Jakobsson, íslenskufræðingur og Þórhildur Þorleifsdóttir, leikstjóri

Laugardag 31. október 2009 kl. 13:30 - 16:00

Ókeypis aðgangur!

Ritþing í Gerðubergi veita persónulega innsýn í líf og feril íslenskra rithöfunda. Þingin hafa verið haldin frá árinu 1999 og eiga þau því fastan sess í menningarlífi borgarinnar. Að þessu sinni er Kristín Marja Baldursdóttir og skáldverk hennar til umfjöllunar. Stjórnandi ritþingsins er Halldór Guðmundsson en spyrlar þau Ármann Jakobsson íslenskufræðingur og rithöfundur og Þórhildur Þorleifsdóttir leikstjóri. Á ritþinginu verða flutt tónlistaratriði og lesið upp úr verkum Krístínar Marju.

Hugur Kristínar Marju Baldursdóttur stóð snemma til lista. Hún var barnung þegar hún fékk áhuga á myndlist, teiknaði og málaði mikið og fylgdist með föður sínum sem var frístundamálari og skoðaði listaverkabækur hans. Kristín Marja byrjaði snemma að semja sögur en fyrsta sagan sem birtist eftir hana opinberlega hét Ungi með horn og kom út í skólablaði þegar hún var sjö ára. Í kringum tvítugt tók penninn völdin af penslinum, hún skrifaði fantasíur í stílabækur fram á fullorðinsár en byrjað að skrifa fyrir alvöru um þrítugt. Kristín Marja hefur mikinn áhuga á myndlist og hefur fyrir fastan sið að heimsækja listasöfn á ferðum sínum erlendis. Hún segir ekkert koma í staðinn fyrir að standa andspænis verkinu sjálfu, ekki síst verkum sem hún hafði dáðst að í listaverkabókum sem barn. Löngu síðar uppgötvaði hún að með því að skoða myndlist örvaði hún eigið hugmyndaflug. Kristín Marja segir listina óútreiknanlega og að innblásturinn vitji hennar oft þegar hans er síst von. Það er ótal margt sem vekur með henni hugmyndir þó einkum tónlist og myndlist.

Kristín Marja Baldursdóttir er fædd í Hafnarfirði 1949. Hún lauk kennaraprófi frá Kennaraskólanum 1970 og BA-prófi í þýsku og íslensku frá Háskóla Íslands 1991. Hún var kennari við grunnskóla Reykjavíkur á árunum 1975–1988 og starfaði sem blaðamaður á Morgunblaðinu 1988-1995 en hefur frá þeim tíma helgað sig ritstörfum. Kristín Marja segir kennsluna og blaðamennskuna hafa verið sér góður undirbúningur fyrir ritstörf síðar meir. Kennslan hafi kennt sér mikilvægi skipulags, undirbúnings og nákvæmni og í blaðamannastarfinu hafi hún lært að skrifa hnitmiðaðan texta.

Fyrsta skáldsaga Kristínar Marju Mávahlátur, kom út árið 1995. Eftir Mávahlátri var unnin vinsæl leikgerð af Leikfélagi Reykjavíkur (1998) og kvikmynd í leikstjórn Ágústar Guðmundssonar (2001). Kristín hefur einnig sent frá sér skáldsögurnar Hús úr húsi (1997), Kular af degi (1999), smásagnasafnið Kvöldljósin eru kveikt (2001) og skáldsögurnar um listakonuna Karitas, Karitas án titils (2004) og Óreiða á striga (2007). Hún hefur einnig skrifað ævisögu Vilborgar Dagbjartsdóttur skáldkonu, Mynd af konu (2001). Kristín Marja var tilnefnd til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs 2006 fyrir Karitas án titils. Bækur hennar hafa komið út víða um lönd.

Bækurnar um Karitas, Karitas án titils og Óreiða á striga hafa notið mikilla vinsælda. Söguheimur Karitasar verður sérstaklega til umfjöllunar í tengslum við ritþingið á bókmenntanámskeiði og sýningu sem eru á dagskrá af þessu tilefni. Í bókunum um Karitas Jónsdóttur takast á tvö máttugustu öfl tilverunnar; ástin og listin. Fyrri bókin, Karitas án titils, er dramatísk og áhrifamikil örlagasaga ungrar stúlku í upphafi 20. aldar. Karitas elst upp í stórum systkinahópi, þau eru föðurlaus en móðir þeirra er staðráðin í að koma börnum sínum til mennta. Fyrirmyndin að móðurinni er langamma Kristínar Marju, Sigríður Ólafsdóttir, sem árið 1915, þegar hún var orðin ekkja með sex börn, reif sig upp og fluttist frá Vestfjörðum til Akureyrar til að mennta börnin sín. Vegna haffíss við Horn urðu þau að sigla hringinn í kringum landið og er sagan af ferðalaginu því enn umtöluð í fjölskyldu rithöfundarins. Karitas án titils hefst á þessari sömu atburðarás en er að öðru leyti skáldskapur. Karitas, móðir hennar og systkini leggja hart að sér. Hún lærir myndlist í Kaupmannahöfn og velur að verða listakona í samfélagi sem ætlar konum annað hlutverk. Hún fellur fyrir ástinni eitt andartak og lendir í því hlutskipti sem karl- og fjölskyldumiðað samfélag ætlar konum. Samhliða móðurhlutverkinu reynir Karitas hvað hún getur að sinna myndlistinni. Í seinni bókinni Óreiða á striga er Karitas að því er virðist laus úr basli og barnauppeldi og frelsið blasir við. Blóðböndin eru  þó sterk og hvort sem hún dvelur innanlands eða utan þarf hún að þjóna bæði listinni og ástinni, frelsinu og fjölskyldunni. Bókin er stórbrotin þroskasaga konu sem fer sínar eigin leiðir.

Kristín Marja undirbjó skrif fyrri bókarinnar um Karitas í fjögur ár. Undirbúningurinn fólst í lestri heimilda um fólkið og lífið í landinu á árunum fyrir seinna stríð, að ræða við eldra fólk um þennan tíma og heimsækja staði, suma aftur og aftur. Höfundurinn leggur áherslu á raunveruleikann því aðeins þannig sé möguleiki að teyma lesandann á slóð fjarstæðunnar. Í bókunum eru stórbrotnar lýsingar á listaverkum Karitasar en við skrif bókanna þróar Kristín Marja list hennar og málar verk hennar með orðum. Þrátt fyrir góða þekkingu á listasögu þurfti hún því að kynna sér listasögu kvenna frá þessum tíma sérstaklega. Það var Kristínu Marju hvatning að þegar hún hóf að skrifa söguna fannst 100 ára gömul skissubók í gömlu skattholi sem tilheyrði fjölskyldunni. Skissubókin reyndist vera frá Kristínu Thorvaldsdóttur sem fór til Kaupmannahafnar til að læra myndlist um 1890.

Bækurnar um Karitas eru lýsing á samfélagi frá sjónarhóli konu og þykir höfundi hafa tekist einkar vel að bregða upp mynd af hlutskipti kvenna á þessum tíma. Í viðtölum hefur Kristín Marja sagt að markmiðið hafi meðal annars verið að lýsa því hversu mikil áhrif börn hafa á líf og framtíð kvenna, umfjöllunarefni sem ekki hafi farið mikið fyrir í bókmenntum. Kristínu Marju finnst hafa komið bakslag í jafnréttisbaráttuna og vonast því til að lýsing á lífi sjálfstæðra kvenna í byrjun síðustu aldar veki konur samtímans til umhugsunar.

Bókmenntanámskeið - Má bjóða þér í ferðalag um söguheim Karitasar?
Í tilefni af ritþinginu er boðið upp á bókmenntanámskeið um verk Kristínar Marju Baldursdóttur um listakonuna Karitas. Fjallað verður um bækurnar Karitas án titils og Óreiða á striga í fyrirlestrum og umræðum auk þess sem góðir gestir koma í heimsókn. Kennari er Sigfríður Gunnlaugsdóttir bókmenntafræðingur. 

Sýning um söguheim Karitasar
Í tilefni af ritþinginu er sett upp sýning úr söguheimi Karitasar í sýningarrými á efri hæð Gerðubergs. Á sýningunni gefst gestum tækifæri til að skyggnast inn í líf Karitasar. Þórunn Elísabet Sveinsdóttir, búningahönnuður, er höfundur sýningarinnar og sýningarstjóri.